Birleşik Krallık’ta yaşayıp Türkiye’de de geliri olanların en çok merak ettiği konu, aynı gelirin iki ülkede birden vergilendirilip vergilendirilmeyeceğidir. Türkiye ile Birleşik Krallık arasındaki çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması tam da bu sorunu çözmek için vardır.
Çifte vergilendirme anlaşması nedir?
Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması (double taxation agreement), iki ülkenin aynı geliri iki kez tam olarak vergilendirmesini engelleyen bir devletlerarası anlaşmadır. Türkiye ile Birleşik Krallık arasındaki anlaşma 1988’de yürürlüğe girmiştir ve halen geçerlidir. Anlaşma; kira geliri, maaş, emekli maaşı, temettü ve faiz gibi farklı gelir türlerinin hangi ülkede vergilendirileceğini düzenler.
Anlaşmanın mantığı, vergilendirme hakkını gelir türü bazında paylaştırmaktır. Yani soru “vergi öder miyim” değil, “hangi ülkeye ve hangi sırayla öderim” sorusudur.
Uygulamada nasıl çalışır?
Anlaşma genellikle iki yöntemden biriyle işler. Bazı gelir türlerinde gelir yalnızca bir ülkede vergilendirilir. Diğer durumlarda gelir her iki ülkede de beyan edilir, ancak bir ülkede ödenen vergi diğer ülkedeki vergiden mahsup edilir (foreign tax credit). Böylece toplamda iki kez tam vergi ödemezsiniz.
Mahsubun kritik ayrıntısı, geliri hiç beyan etmemek anlamına gelmemesidir. Gelir önce beyan edilir, vergisi hesaplanır, ardından diğer ülkede ödenmiş vergi bu tutardan düşülür. Beyanı atlarsanız mahsup hakkınız da işlemez.
Örneğin Türkiye’de bir evinizden kira geliri elde ettiğinizi düşünün. Gayrimenkul geliri genellikle gayrimenkulün bulunduğu ülkede vergilendirilir. Ancak İngiltere’de vergi mükellefiyseniz, bu geliri İngiltere’de de beyan etmeniz ve Türkiye’de ödediğiniz vergiyi mahsup ettirmeniz gerekebilir.
Vergi mükellefiyeti neden önemli?
Anlaşmanın size nasıl uygulanacağı, hangi ülkede vergi mükellefi (tax resident) sayıldığınıza bağlıdır. Birleşik Krallık’ta vergi mükellefiyseniz, kural olarak dünya genelindeki (worldwide) gelirinizi HMRC’ye beyan etmeniz beklenir. Mükellef değilseniz, genellikle yalnızca İngiltere kaynaklı geliriniz vergilendirilir. Mükellefiyetinizin nasıl belirlendiğini Statutory Residence Test yazımızda ayrıntılı anlattık.
Beyan adım adım nasıl yapılır?
Yurt dışı geliriniz varsa bunu Self Assessment adı verilen yıllık beyanname ile bildirirsiniz. Süreç şöyle ilerler:
- Vergi yılı içindeki mükellefiyet durumunuzu belirleyin.
- HMRC’ye Self Assessment için kaydolun ve beyan hesabınızı açın.
- Türkiye’deki gelirinizi ve o gelir üzerinden Türkiye’de ödediğiniz vergiyi belgeleyin.
- Geliri beyannamenin yurt dışı gelir bölümünde bildirin.
- Türkiye’de ödenen vergi için mahsup (foreign tax credit) talebini aynı beyanname içinde yapın.
- Beyanı, online başvurular için genellikle vergi yılını izleyen 31 Ocak tarihine kadar tamamlayın.
Yabancı gelir ve mahsup hesapları teknik olduğundan bir muhasebeci (accountant) desteği hata riskini azaltır.
Sık yapılan hatalar
- “Türkiye’de ödedim, bitti” varsayımı. İngiltere’de mükellefseniz gelir yine beyan edilir; mahsup beyan üzerinden işler.
- Ödenen verginin belgesini saklamamak. Mahsup talebi, ödenen verginin kanıtına dayanır.
- Son tarihi kaçırmak. Self Assessment son teslim tarihini kaçırmak ceza getirir.
- Her gelir türünü aynı sanmak. Kira, maaş, emekli maaşı, temettü ve faiz ayrı ayrı ele alınır.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye ile İngiltere arasında çifte vergi anlaşması var mı?
Evet. İki ülke arasındaki çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması 1988’den beri yürürlüktedir ve halen geçerlidir.
Türkiye’deki kira gelirim için iki kez vergi öder miyim?
Hayır, anlaşma bunu önler. Gelir genellikle bir ülkede vergilendirilir veya bir ülkede ödenen vergi diğerinden mahsup edilir. Ancak İngiltere’de vergi mükellefiyseniz geliri yine de beyan etmeniz gerekebilir.
PAYE ile çalışıyorum, yine de beyan gerekir mi?
PAYE kapsamındaki maaşınızın vergisi bordronuzdan otomatik kesilir, ancak PAYE dışında geliriniz varsa onu Self Assessment ile beyan etmeniz gerekir. Türkiye’deki kira geliri bu kapsama girebilir. Online beyan için son tarih çoğunlukla vergi yılını izleyen 31 Ocak’tır.
Emekli maaşım hangi ülkede vergilendirilir?
Emekli maaşlarının vergilendirilmesi maaşın türüne (devlet veya özel) ve mükellefiyet durumunuza göre değişir. Doğru sonuç için HMRC kaynaklarından teyit alın veya bir mali müşavire danışın.
Konunun genel çerçevesi için İngiltere Vergi ve Finans Rehberi yazımıza dönebilirsiniz. Bu içerik genel bilgi amaçlıdır, mali veya vergi tavsiyesi değildir; kesin bilgi için HMRC’ye veya yetkili bir vergi danışmanına başvurun.