Birleşik Krallık’ta ev kiralamak, Türkiye’deki süreçten bazı önemli farklar taşır. Özellikle depozito kuralları ve kiralama başında ödenmesi gereken kalemler yasalarla net biçimde sınırlandırılmıştır. Bu sınırları bilmek, taşınma anında gereken nakdi önceden hesaplamanızı ve yasal olmayan bir ödeme talebini fark etmenizi sağlar.
Kiralama süreci nasıl işler?
Ev arayışı genellikle online ilan siteleri veya emlakçılar (letting agents) üzerinden yürür. Süreç, siz evi beğendiğiniz anda değil, landlord (ev sahibi) tarafı sizi değerlendirmeye başladığında işler. Tipik akış şöyledir:
- Bütçenizi belirleyin: aylık kira dışında bills (faturalar), Council Tax ve depozitoyu hesaba katın.
- Evi yerinde görün (viewing). Görmediğiniz bir eve ödeme yapmayın.
- Başvurunuzu yapın ve holding deposit (ön kapora) ödeyin.
- Referencing (referans kontrolü) aşamasından geçin: gelir kanıtı, önceki kiralama geçmişi ve kredi kaydı bakılır. Ayrıca Right to Rent kontrolü için eVisa hesabınızdan alınan bir share code istenir.
- Sözleşmeyi (tenancy agreement) imzalayın, depozitoyu ve ilk kira taksitini ödeyin.
- Anahtarı aldığınız gün envanteri (inventory) kontrol edin ve evin durumunu fotoğraflayın.
Holding deposit (ön kapora)
Bir evi tutmak için ödenen ön kaporaya holding deposit denir ve yasal olarak en fazla bir haftalık kira olabilir. Mantık karşılıklıdır: siz evi bekletmesi için teminat verirsiniz, karşı taraf da o süre boyunca başka bir kiracıyla anlaşmaz ve başvurunuzu değerlendirir. Sözleşme imzalanırsa bu tutar genellikle kira veya depozitodan düşülür. Ödemeden önce hangi ev için, hangi koşullarla kapora verdiğinizi yazılı olarak isteyin.
Depozito (deposit) sınırı
Kiralama depozitosu, kiracının verdiği en büyük teminattır ve iade edilebilir. 2019 Tenant Fees Act şu sınırları koyar:
- Yıllık kira £50.000’in altında: depozito en fazla 5 haftalık kira.
- Yıllık kira £50.000 ve üzerinde: depozito en fazla 6 haftalık kira.
Bu sınırların üzerinde depozito istemek yasal değildir. Ayrıca yasa, çoğu ek ücreti (referans ücreti, sözleşme ücreti gibi) yasaklar. Yani referencing masrafı sizin değil, ev sahibi tarafının yüküdür.
Depozito koruması
Ev sahibi, aldığı depozitoyu yasal olarak devlet onaylı bir depozito koruma programına (deposit protection scheme) yatırmak zorundadır. Koruma şöyle çalışır: para ev sahibinin hesabından çıkar ve bağımsız bir programın kontrolüne geçer. Kiralama bittiğinde ev sahibi parayı tek taraflı olarak alıkoyamaz; kesinti talep ederse bunu gerekçelendirmesi gerekir. Sözleşme başında depozitonuzun hangi programda korunduğuna dair bilgiyi (prescribed information) mutlaka isteyin ve saklayın.
Kiralama başında ödenenler
Uygulamada sözleşme başında genellikle şunları ödersiniz: depozito (en fazla 5 haftalık kira) ve peşin ilk ay kirası. Yani taşınma anında elinizde iki aylık kiraya yakın bir bütçe bulunması gerekir. Kredi geçmişiniz yoksa, ev sahibi bir guarantor (kefil) veya birkaç aylık kirayı peşin isteyebilir; bu durumda başlangıç nakdi daha da yükselir. Bunu yaşam maliyeti planlamanıza baştan dahil edin.
Sık yapılan hatalar
- Sözleşmeyi okumadan imzalamak. Anlamadığınız maddeleri imzalamadan önce sorun.
- Depozito korumasını sormamak. Korunmayan depozito riske girer.
- Envanteri (inventory) kontrol etmemek. Girişte çekilen fotoğraflar, çıkışta haksız kesintiye karşı en güçlü kanıtınızdır.
- Nakit ödeyip makbuz almamak. Her ödemenin izlenebilir bir kaydı olsun.
Sıkça Sorulan Sorular
Depozito en fazla ne kadar olabilir?
Yıllık kira £50.000’in altındaysa depozito en fazla 5 haftalık kira, £50.000 ve üzerindeyse en fazla 6 haftalık kiradır.
Holding deposit nedir?
Bir evi tutmak için ödenen ön kaporadır ve en fazla bir haftalık kira olabilir. Sözleşme imzalanırsa genellikle kira veya depozitodan düşülür.
Emlakçı benden referans ücreti isteyebilir mi?
Hayır. 2019 Tenant Fees Act, referans ücreti gibi çoğu ek ücreti yasaklar. Yalnızca izin verilen ödemeler (depozito, kira, belirli koşullarda geç ödeme gibi) istenebilir.
Depozito iadesinde anlaşamazsak ne olur?
Depozitonuz korunuyorsa, programın uyuşmazlık çözüm hizmetine başvurabilirsiniz. Giriş fotoğraflarınız ve envanter kaydınız bu aşamada belirleyici olur. Sürecin bütünü için İngiltere Ev Kiralama Rehberi yazımıza bakabilirsiniz.
Bu içerik genel bilgi amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir; kesin bilgi için gov.uk/private-renting sayfasına veya ücretsiz danışmanlık için Citizens Advice’a başvurun.